Nhân ngày 1/6 tìm hiểu thêm về "Giáo dục sớm" cùng những quan điểm đồng thuận và trái chiều của mẹ Việt!

I. Lược sử về giáo dục sớm trên thế giới
                                            

1. Nhìn lại Giáo dục sớm từ thời xưa

Với quá trình giáo dục sớm, chúng ta đưa các kích thích, các thông tin vào môi trường của trẻ từ sớm với thời gian, cường độ, tần suất đủ để trẻ phát triển tối ưu những năng lực nội tại của mình.

Xét trên phương diện đó, thì giáo dục sớm đã xuất hiện từ rất lâu rồi - từ những làng nghề truyền thống hay những công việc mang tính “cha truyền con nối”. Những đứa trẻ sinh ra trong các làng nghề này đã được tiếp xúc từ sớm, thường xuyên và đều đặn với những công việc của ông cha mình để từ đó trở thành những nghệ nhân trong lĩnh vực này. Đâu đó, cũng xuất hiện những nghệ nhân tài ba kiệt xuất với những năng lực tuyệt vời. Nhìn ở góc hẹp, những làng nghề truyền thống hay các công việc mang tính gia truyền của mọi gia đình trên thế giới chính là môi trường giáo dục sớm đối với trẻ về một lĩnh vực nào đó.

Giáo dục sớm còn được ghi nhận ở những giáo dục của phong kiến thời xưa trong các vương triều châu Á. Các vị vương tôn, công tử đều được giáo dục từ sớm để phát triển khá toàn diện cả về mặt thể chất, ngôn ngữ, nghệ thuật, nhận thức, lễ nghi… Các vương triều của Trung Quốc hiện nay còn lưu truyền các sách thai giáo của cung đình để sinh ra những đứa con ưu việt. Dưới đây, mời bạn cùng điểm qua một số phương pháp giáo dục sớm đã được phát triển từ lâu trên thế giới cùng các cá nhân, tổ chức tiếp tục nghiên cứu, phát triển giáo dục sớm trên thế giới.

2.
Phương pháp giáo dục Karl Witte

                                    Giáo dục sớm

 
Người được ghi nhận đầu tiên trong lịch sử giáo dục sớm thế giới là Karl Witte cha, người Đức, từ thế kỷ 19. Ông đã phát triển những lí luận về giáo dục tích cực cho con từ khi mới sinh ra trong cuốn sách "Phương pháp giáo dục của Karl Witte" - tóm lược quá trình nuôi dạy Karl Witte từ khi sinh ra đến 14 tuổi. Cuốn sách này được lưu trữ trong thư viện của đại học Harvard. Karl Witte cha cho rằng giáo dục con trẻ phải bắt đầu từ buổi bình minh của nhận thức, có như vậy đứa trẻ sẽ trở nên vượt trội. Karl Witte con sinh ra không may kém phát triển về trí tuệ. Tuy nhiên, cha của Witte không tuyệt vọng. Ông từng bước áp dụng những kế hoạch giáo dục của riêng mình và Karl Witte đã trở thành một con người vượt trội. Năm lên 8, 9 tuổi, cậu bé Witte đã thông thạo sáu thứ tiếng: Đức, Pháp, Ý, La-tinh, Anh và Hy Lạp; không những thế lại còn hiểu biết cả về động vật học, thực vật học, vật lý, hóa học và đặc biệt là toán học. Kết quả là năm 9 tuổi, Witte đã thi đậu vào Đại học Leipzig. Tháng 4 năm 1814, chưa đầy 14 tuổi, Witte đã bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ về đề tài toán học, sau đó nhận bằng tiến sĩ triết học, nhận bằng tiến sĩ luật năm 16 tuổi và được bổ nhiệm làm giảng viên luật ở Đại học Berlin.

Phương pháp giáo dục của Karl Witte tuy mới tồn tại trong cuốn sách của ông và chưa được ghi nhận nhiều lắm ở thời của ông nhưng nó cũng có những giá trị to lớn. Ngày nay khi được khai thác và nhìn nhận lại, chúng ta có thể thấy Karl đã đi trước thời đại khi phát hiện ra quy luật phát triển của não bộ và cách thức để kích hoạt tối đa tiềm năng của não bộ trẻ. Cuốn sách đã trở thành tài liệu quý cho các nhà nghiên cứu giáo dục và là cảm hứng cho việc nuôi dạy con của nhiều cha mẹ hiện đại.

3. Phương pháp giáo dục Montessori

                                      Giáo dục sớm
        

Phương pháp Montessori  được phát triển từ những năm đầu thế kỷ 20 cũng có thể được gọi là một phương pháp giáo dục sớm. Phương pháp này được bà Maria Montessori, một bác sỹ y khoa và là một nhà giáo dục người Ý phát triển dựa trên việc quan sát cách trẻ em học. Vốn là một bác sỹ trị liệu, bà thường làm việc với các trẻ bị tổn thương não bộ và được coi là chậm phát triển trí tuệ hoặc “ngớ ngẩn”. Bà phát hiện ra rằng những đứa trẻ này không bị đói thức ăn mà bị đói các kích thích. Bà đã phát triển một môi trường giàu kích thích cho các giác quan, cùng một hệ thống học liệu, học cụ phong phú, đa dạng giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm xã hội, thông qua các việc thao tác trực tiếp bằng tay với các học cụ này. Những đứa trẻ đặc biệt này đã phát triển rất tốt và có thể theo học được ở các trường bình thường. Bà nhìn nhận cách trẻ bình thường đang được dạy ở các trường bình thường là tẻ nhạt bởi bọn trẻ phải ngồi một chỗ và học những kiến thức khô cứng, vô nghĩa, không phát huy được tính cá thể độc đáo của chúng. Trẻ rất bị động và không làm chủ được môi trường của mình. Bà cho rằng mỗi đứa trẻ cần phải được tự do lựa chọn những gì chúng thích để học và học theo tốc độ riêng của từng trẻ trong một môi trường được chuẩn bị kỹ lưỡng. Bà đã đưa phương pháp của mình áp dụng cho các trẻ thường và thành lập những nhà trẻ đầu tiên theo phương pháp Montessori từ những năm 1906-1907.

Maria Montessori cũng cho rằng sự phát triển trong 6 năm đầu đời của trẻ là quan trọng nhất. Chúng có thể tiếp nhận thông tin từ môi trường xung quanh rất nhanh. Trong 6 năm này, những kinh nghiệm mà trẻ có được khi tiếp xúc sẽ giúp hình thành các kết nối thần kinh và đặt nền tảng của cấu trúc não bộ trẻ suốt cả cuộc đời. Đồng thời, khả năng nhận thức của trẻ ở giai đoạn này cũng sẽ tác động tới những hành vi, chuẩn mực về đạo đức của trẻ trong suốt quãng đời về sau. Các hoạt động của phương pháp Montessori được thiết kế để hỗ trợ việc xây dựng cấu trúc não bộ hiệu quả và mạnh mẽ. Khi trẻ tham gia các hoạt động, các vùng não điều khiển khả năng tập trung chú ý, các giác quan và vận động đều được kích hoạt đồng thời với nhau. Hơn nữa, việc lựa chọn các hoạt động của phương pháp Montessori được dựa trên sự hứng thú và nhu cầu của trẻ nên càng giúp não bộ trẻ đón nhận các thông tin một cách tự nhiên và tích cực. Trẻ sẽ tự tin hơn và sớm đạt được các kỹ năng sống quan trọng cho cả cuộc đời. Các em bé được giáo dục theo phương pháp Montessori là những em khá chủ động, độc lập, tư duy tốt và rất lịch sự.

Phương pháp Montessori đã được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới trong suốt thế kỷ qua và cũng đã được cải biến để phù hợp với những yêu cầu mới của thời đại. Ngày nay đã có hơn 5000 trường áp dụng phương pháp này. Ngoài ra, có rất nhiều các gia đình cũng áp dụng phương pháp Montessori tại nhà theo đúng các nguyên tắc của  phương pháp đưa ra.

4.
Phương pháp Glenn Doman

                         Giáo dục sớm

Năm 1955, giáo sư Glenn Doman người Mỹ cùng một số cộng sự thành lập viện Nghiên cứu phát triển tiềm năng con người IAHP (iahp.org). Giáo sư và các cộng sự trong Viện nghiên cứu nổi tiếng với những thành tựu về điều trị cho trẻ bị tổn thương não và cả những phát triển sớm cho trẻ em bình thường. Ông cũng bắt đầu với công việc của một bác sỹ trị liệu và làm việc với các bệnh nhân bị tổn thương não. Ông đã kể lại câu chuyện về một gia đình nghèo có một người cha bị tổn thương não không thể di chuyển được đưa đến cho ông trị liệu. Theo cách thông thường, Glenn Doman tiến hành các biện pháp trị liệu giúp cho chân tay bệnh nhân được phục hồi. Tuy nhiên, cô con gái của người bệnh đã hỏi ông một câu hỏi khiến ông phải suy nghĩ đến công việc mình vẫn làm máy móc từ trước đến giờ theo những quy trình có sẵn. Cô bé hỏi: Bố cháu bị tổn thương ở đầu tại sao ông lại điều trị cho bố cháu ở chân? Glenn Doman đã thay đổi cách điều trị các bệnh nhân này và đã đạt được những thành công đáng kể. Ông đã tìm ra cách tác động vào não bộ một cách tích cực để giúp các trẻ bị tổn thương não phục hồi và hòa nhập cuộc sống. Với việc ra đời cuốn sách và khóa học cùng tên “Làm gì với đứa con bị tổn thương não của bạn”, Glenn Doman cùng các chuyên gia Viện Nghiên Cứu Phát triển Tiềm năng con người đã truyền cho hàng nghìn cha mẹ của các em bé bị tổn thương não bộ một niềm tin, niềm hy vọng vào sự hồi phục của những đứa con của mình, giúp họ không từ bỏ hay ngã quỵ trước những thực tế khó khăn. Các cha mẹ đã có được sự nhận thức mới về những em bé bị tổn thương não bộ. Họ hiểu rằng, đứa con của mình vẫn có hoàn toàn các tiềm năng để trở thành những em bé hết sức thông minh và tài năng.

Glenn Doman cũng phát triển các khóa đào tạo và xuất bản một loạt các ấn phẩm giúp các cha mẹ của trẻ bình thường nhân lên trí thông minh cho con cái họ (How to multiply your baby’s intelligence). Ông và các cộng sự đã nhận ra rằng “sự tăng trưởng và phát triển của não bộ là một quá trình tăng trưởng năng động. Đây là một quá trình có thể bị dừng lại (khi não bị tổn thương nặng nề) hoặc có thể bị chậm lại (khi não bị tổn thương nhẹ) và điều quan trọng nhất đó là quá trình này có thể được đẩy nhanh lên”. Giai đoạn 0-6 tuổi là giai đoạn não bộ phát triển bùng nổ và có khả năng tiếp nhận thông tin với số lượng lớn, tốc độ cao. Để đẩy nhanh sự phát triển này, cần cung cấp cho não nhiều các kích thích khác nhau với thời gian, cường độ và tần suất phù hợp. Phương pháp Glenn Doman phát triển một hệ thống học liệu, học cụ phong phú để giúp tác động cho trẻ về mặt ngôn ngữ đọc, toán học, cung cấp các tri thức bách khoa, âm nhạc, vận động cho trẻ. Viện IAHP cũng đưa ra một bảng hồ sơ năng lực của trẻ dựa trên các mốc phát triển của não bộ để đánh giá các năng lực: thị giác, xúc giác, thính giác, vận động, ngôn ngữ, khả năng sử dụng tay.

Phương pháp Glenn Doman trong suốt nửa thế kỷ qua đã tạo nên một “Cuộc cách mạng mềm” trong giáo dục và được coi là khởi nguồn của giáo dục sớm hiện đại. Nó đã làm thay đổi nhận thức của hàng nghìn các bậc cha mẹ và những người nghiên cứu giáo dục trẻ em về những năng lực tiềm ẩn của trẻ. Cuộc cách mạng này cũng mang cha mẹ lại gần với con cái hơn với thông điệp cha mẹ là người giáo viên tuyệt vời nhất của chính con cái họ. Hàng trăm nghìn các cha mẹ khắp nơi trên thế giới đã trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia cuộc cách mạng này vì lợi ích tốt nhất và tương lai tươi sáng cho con cái mình.

5. Phương pháp Shichida

               Giáo dục sớm

Tiến sỹ giáo dục Shichida Makoto của Nhật Bản là người tiên phong trong việc phát triển phương pháp học tăng tốc của não phải (Right Brain Accelerated Learning Techniques). Ông cũng tiếp thu các quan điểm về tiềm năng não bộ của trẻ dưới 6 tuổi của phương pháp Glenn Doman và đi sâu vào nghiên cứu, phát triển trường phái giáo dục não phải từ những năm 1960. Ông đã xuất bản hơn 100 cuốn sách về giáo dục não phải bằng tiếng Nhật và trong số đó 4 cuốn đã được dịch ra tiếng Anh.

Phương pháp Shichida nhấn mạnh đến tầm quan trọng của mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái cũng như ảnh hưởng của mối quan hệ đó đến sự phát triển não bộ. Shichida cho rằng mọi trẻ em đều được sinh ra với những năng lực tiềm ẩn đặc biệt. Những năng lực này có thể được dễ dàng kích hoạt nếu được luyện tập và được cha mẹ hướng dẫn.

Trong các cuốn sách của mình, Shichida cho rằng não phải có cơ chế đón nhận thông tin nhanh, tốc độ cao và lưu trữ lâu dài. Não trái thường chuyển các thông tin bên ngoài vào thành ngôn ngữ. Đây là quá trình đòi hỏi sự xử lí mang tính trình tự và các dữ liệu sẽ được phân tích, diễn giải từng bước một. Chính vì vậy, quá trình này khá mất thời gian. Não phải ngược lại có năng lực chụp hình. Nó đón nhận và xử lí thông tin rất nhanh thông qua các hình ảnh. Nếu não trái thường xuyên xóa bớt các thông tin cũ để nhường chỗ cho thông tin mới thì não phải, ngược lại không bao giờ xóa các thông tin đi. Điều này giúp cho trẻ có được trí nhớ dài lâu và học mọi thứ dễ dàng. Một số năng lực Shichida cho rằng có thể dễ dàng kích hoạt cho trẻ từ 0-3 tuổi: Khả năng đa ngôn ngữ; khả năng trực giác và các giác quan của não phải ESP; các tài năng về âm nhạc và nghệ thuật; cảm xúc và các nét tính cách tích cực; năng lực chụp hình.

Shichida phân tích cơ chế đón nhận thông tin của cả hai bên bán cầu não và cho rằng cần phải giáo dục đồng bộ hai bán cầu não bằng cách phát triển não phải và kết nối nó với não trái. Như vậy chúng ta mới có thể giúp hai bán cầu não cùng hoạt động với nhau một cách cân bằng và phát huy tối đa tiềm năng của não bộ.

Với những nghiên cứu và trải nghiệm thực hành của mình, Shichida Makoto đã góp phần to lớn vào việc thúc đẩy cuộc cách mạng giáo dục thế giới với quan điểm thay đổi cách chúng ta đang hiểu về trẻ em, các khả năng của não bộ và các phong cách học khác nhau của trẻ. Ngày nay, đã có hơn 400 cơ sở giáo dục của Shichida trên toàn nước Nhật Bản và các nước khác như Singapore, Malaysia, Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan, Indonesia, Úc, Mỹ, Canada…. Những thành quả của ông đang giúp cho hàng ngàn các cha mẹ và trẻ em phát triển nền tảng cho những thành công trong tương lai.


6. Các cá nhân và công ty phát triển học liệu giáo dục sớm

Cuối thế kỷ 20, đầu thể kỷ 21 đánh dấu sự phát triển bùng nổ các học liệu giáo dục sớm của các cá nhân và công ty về lĩnh vực giáo dục.  

Năm 1997, Tiến sỹ Robert C. Titzer người Mỹ đưa ra bộ đĩa “Bé yêu biết đọc” dựa trên những nghiên cứu của ông về năng lực học của trẻ sơ sinh. Ông đã phát triển một phương pháp học đọc đa giác quan sinh động để kích hoạt sự phát triển não bộ cho trẻ. Bộ đĩa của ông nhanh chóng được các cha mẹ khắp nơi trên thế giới đón nhận và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, như tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Nhật và tiếng Việt.

Vào năm 1997, Công ty The Soul Learning ra đời và đến năm 2000 họ đã đưa ra bộ chương trình Twiddle Wink - right brain kids. Bộ đĩa này được xây dựng dựa trên các lí luận giáo dục của nhiều học giả khác nhau như Maria Montessori Betty Edwards, Barbara Meister Vitale, Colin Rose, Glenn Doman, Makoto Shichida. Mục tiêu của bộ đĩa là phát triển những năng lực tiếp thu các thông tin ồ ạt, tốc độ cao của trẻ một cách dễ dàng và thích thú.

Công ty Brillkids của Hồng Kông được thành lập vào năm 2008 cũng đưa ra thị trường bộ học liệu dạy bé đọc, làm toán và học âm nhạc. Bộ học liệu này được phát triển dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ thông tin. Các chương trình này được cài lên máy tính hoặc các thiết bị điện tử để cho trẻ trực tiếp tương tác. Bộ học  đọc và của Brillkids có sự kết hợp của phương pháp Glenn Doman, phương pháp học đa giác quan của Tizer và một phần của phương pháp phonics truyền thống. Bộ học toán cũng được phát triển dựa trên phương pháp học toán thẻ dot của Glenn Doman và phương pháp toán của Shichida. Hiện tại Brillkids đã có mặt ở Việt Nam và một số nước khác trên thế giới. 


7. Giáo dục của tương lai

Giáo dục sớm hay chính là giáo dục phát triển tiềm năng não bộ con người đang ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm của các bậc cha mẹ và các nhà khoa học khắp nơi trên thế giới. Các trường phái giáo dục sớm cũng như các cá nhân, tổ chức tham gia vào lĩnh vực giáo dục này đang đóng góp một phần to lớn vào việc thay đổi nhận thức của nhân loại về năng lực học tập của trẻ, cũng như thay đổi phương pháp chúng ta dạy trẻ. Tiềm năng của trẻ là vô hạn và cần cung cấp các kích thích cho các bé càng sớm càng tốt để kích hoạt các tiềm năng đó lên. Giáo dục sớm sẽ chính là giáo dục của tương lai để giúp mỗi cá nhân sẽ thành công, hạnh phúc và giúp mỗi quốc gia sẽ phát triển vững bền. 

Chuyên gia Lưu Minh Hường-Viện nghiên cứu giáo dục trẻ thông minh sớm VSK

II. Giáo dục sớm “mê hoặc” cha mẹ Việt hiện đại

1. Thời nay không ít ông bố, bà mẹ trẻ sẵn sàng chi ngàn đô rèn con thành tài từ 0 tuổi.


Chỉ một phép thử với cụm từ “phương pháp giáo dục sớm” trên trang tìm kiếm google hiện nay đã cho ra gần 1 triệu kết quả. Những bài viết chia sẻ cách dạy con từ khi còn là một bào thai, những tấm gương các bà mẹ đã thành công cùng những đứa con sơ sinh thông minh trước tuổi xuất hiện ngày càng nhiều trên các diễn đàn, hội nhóm dành cho phụ huynh trẻ. Hàng loạt những công ty giáo dục đã mở ra các khoá học, bán những dụng cụ, học liệu với mức giá không hề rẻ để dạy cha mẹ cách khai thác tiềm năng con trẻ.

Từ một phương pháp giáo dục sớm ban đầu, ngày nay đã có đến hàng chục phương pháp của Mỹ, Nhật, Do Thái..được giới thiệu, đủ sức khiến các bậc cha mẹ “hoa mắt chóng mặt” khi mới chớm có ý định “chạm ngõ” giáo dục sớm.

Có thể nói, mong muốn nuôi dạy con theo khoa học để trẻ thành tài ngay từ tấm bé là nguyên nhân giúp giáo dục sớm đang trở thành xu hướng bùng nổ ở Việt Nam. Không ít các ông bố, bà mẹ trẻ sẵn sàng chi ngàn đô rèn con thành tài từ 0 tuổi.


2. Nguồn gốc Giáo dục sớm ở Việt Nam


Các bà mẹ Việt bắt đầu biết đến khái niệm Giáo dục sớm từ cuốn sách nổi tiếng năm 2008 “Đưa con trở lại thiên đường” – tái hiện hành trình gian khổ của người mẹ đã mất gần 10 năm trời đi khắp nơi học hỏi, nỗ lực đưa đứa con trai  bị mắc chứng 
tự kỷ nặng trở lại cuộc sống bình thường. Người mẹ đó chính là chị Lê Thị Phương Nga – hiện đang sống tại TPHCM.

Sau khi câu chuyện đầy cảm hứng của bà mẹ nuôi con tự kỷ Lê Thị Phương Nga được nhiều người biết tới, phương pháp giáo dục mà chị đã dùng để nuôi dạy bé Cún - đứa con trai yêu quí bị bệnh tự kỷ - cũng trở thành chủ đề được rất nhiều cha mẹ trẻ quan tâm. Khái niệm Giáo dục sớm cũng đã bắt đầu nhen nhóm xuất hiện từ khi đó.


 
giao duc som “me hoac” cha me viet hien dai (ky 1) - 1


                                                                                                   Chị Lê Thị Phương Nga

   
                                          giao duc som “me hoac” cha me viet hien dai (ky 1) - 2

 
Nội dung của cuốn sách "Đưa con trở lại thiên đường" lần đầu tiên giúp các bà mẹ Việt biết đến khái niệm Giáo dục sớm


3. Các phương pháp giáo dục sớm phổ biến ở Việt Nam hiện nay


Sức lan toả của giáo dục sớm ngày càng rộng rãi nhờ vào sự giúp sức của internet và các công ty chuyên tổ chức khoá học đào tạo giáo dục sớm ở Việt Nam. Và đương nhiên, phương pháp giáo dục sớm của bác sỹ Glenn Doman – phương pháp chị Phương Nga từng lặn lội sang tận Mỹ để học cách điều trị cho con trai mắc chứng tự kỷ - là phương pháp trở nên nổi tiếng đầu tiên ở Việt Nam khi nhắc đến Giáo dục sớm.
 

 giao duc som “me hoac” cha me viet hien dai (ky 1) - 3


Mong muốn nuôi dạy con theo khoa học để trẻ thành tài ngay từ tấm bé là nguyên nhân giúp giáo dục sớm bùng nổ ở Việt Nam.

Sau này, các tài liệu về Giáo dục sớm bắt đầu được các nhà xuất bản đề ý và biên tập, từ đó, phụ huynh được tiếp cận với rất nhiều phương pháp giáo dục sớm khác nhau có thể kể tên như:

Phương pháp Giáo dục sớm “Phương án 0 tuổi” của giáo sư Phùng Đức Toàn (Feng De Quan) – phương pháp giáo dục sớm nổi tiếng nhất và đang “làm mưa làm gió” trong cộng đồng các bậc cha mẹ ở Trung Quốc hiện đại ngày nay

Phương pháp Giáo dục sớm Montessori - một phương pháp sư phạm giáo dục trẻ em dựa trên nghiên cứu và kinh nghiệm của bác sĩ và nhà giáo dục Ý Maria Montessori (1870–1952)

Phương pháp Giáo dục sớm của người Do Thái – phương pháp giáo dục tập trung vào việc “phát huy tổ chất triệu phú của mỗi đứa trẻ”, do chuyên gia giáo dục Lại Thị Hải Lý là người đầu tiên khởi xướng của Việt Nam

Phương pháp giáo dục sớm Shichida – phương pháp giáo dục do  nhà giáo dục nổi tiếng người Nhật Bản Shichida Makoto khởi xướng.

Ngoài ra, còn rất nhiều cuốn sách thể hiện tư tưởng giáo dục sớm của các tác giả Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ…cũng góp phần làm phong phú cho Giáo dục sớm ở Việt Nam như cuốn Chờ đến mẫu giáo thì đã muộn của tác giả Ibuka Masaru, cuốn Em phải đến Havard học kinh tế của tác giả Lưu Vệ Hoa, cuốn Vô cùng tàn nhẫn Vô cùng yêu thương của tác giả Sara Imas…

 

 giao duc som “me hoac” cha me viet hien dai (ky 1) - 4


                                                  Những kiểu thẻ học này đã trở nên phổ biến khi nghĩ đến giáo dục sớm cho trẻ ở Việt Nam


III. Lý do của một bà mẹ không ủng hộ giáo dục sớm cho trẻ

Tớ biết tớ viết thể nào cũng bị nhiều mẹ giận. Nhưng tớ không đành lòng, dường như nhiều mẹ đánh đồng giáo dục sớm với Glenn Doman. Và một công ty liên tục quảng cáo hội thảo. Công ty đang chào bán dịch vụ đào tạo này, thu phí vài triệu, và mời các mẹ đến hội thảo miễn phí. Mình đi nghe rồi. Mình xin chia sẻ thế này từ góc độ của người nghiên cứu giáo dục về việc flash card của Glenn Doman và về việc cứ đưa qua đưa lại card vài lần trong ngày với cả trẻ bé tí:

1. Trẻ được dạy dỗ kỹ từ trước 3 tuổi (Và tiếp tục được dạy dỗ kỹ sau 3 tuổi) sẽ có thiên hướng phát triển tốt hơn trẻ không được quan tâm đúng mức

Kích thích sớm có thể giúp trẻ phát triển toàn diện, chứ nói là thông minh hơn chưa thể chứng minh được. Rất nhiều trẻ lúc nhỏ là thiên tài, lớn lại thành bình thường, tại sao? Vì chu kỳ con người, giai đoạn nào đi quá nhanh sẽ phải đến giai đoạn chậm lại. Nói ví von, nếu một người kiếm tiền giỏi như điên đến lúc muốn có gia đình hạnh phúc con cái thông minh cũng buộc phải giảm khả năng kiếm tiền xuống mà dành thời gian cho con. Tớ thấy rất nhiều người cực kỳ thông minh, giải toán quốc tế này nọ nhưng lúc bé cũng không ai dạy bạn ý toán đâu. Mà các bé biết đọc biết viết sớm, mà logic (khả năng suy luận), rồi khả năng tự học, tự đào sâu không có, thì chỉ một thời gian ở bậc tiểu học là sẽ lại chậm lại. Lúc đấy sẽ rất tủi thân, hồi bé mày giỏi thế cơ mà, hồi bé mình được bố mẹ ông bà tung hô thế cơ mà, sao giờ mọi người lại hay mắng mình thế v..v.

Vì vậy, hãy cố gắng dành nhiều thời gian với con để giúp con tìm ra năng khiếu và tiềm năng thực sự của mình, cho con một ấu thơ hạnh phúc. Cho con tiếp xúc với âm nhạc, hội họa, một chút logic, một chút sách vở, những trò chơi thông minh, những cách hành xử có văn hóa, bố mẹ làm gương cho con, dạy con biết yêu thương, tự tin là những điều bố mẹ có thể làm khi con dưới 3 tuổi. Sách hay; Dạy con theo kiểu Nhật Bản (dạng truyện tranh), các trò chơi phát triển trí thông minh cho bé; các quyển truyện kể trang dày có minh họa đẹp, mỗi ngày dành thời gian đọc truyện cho con. Mình có cô bạn hay đọc truyện cho con, đến lúc tự dưng nó muốn biết chữ để có thể tự đọc được (4 tuổi), dạy vèo cái là học hết chữ.

2. Trẻ thực sự có cần biết đọc sớm không

Để làm gì hả các mẹ? Để phát triển tình yêu với sách vở, biết đọc? Không, thực ra một đứa trẻ chỉ cần được bố mẹ đọc cho nghe truyện, tập kể theo, say mê tưởng tượng với các nhân vật, sau này con sẽ thích đọc. Lúc con biết đọc, bố mẹ hướng cho con đọc sách một cách có định hướng chứ không phải bạ đâu đọc đấy (Ví dụ Đỗ Nhật Nam có bị bắt tập đọc từ 6 tháng không? Không đâu ạ).

Thảo luận về giáo dục sớm cho trẻ theo phương pháp glenn doman nên hay không nên phần 1 

Đưa flashcard cho trẻ từ 6 tháng, mỗi lần vài giây, ngày vài lần, để làm gì hả các mẹ? Mỗi một đứa trẻ, chỉ có thể tiếp nhận một lượng thông tin nhất định ở một tháng tuổi nhất định. Nếu dùng cái bộ nhớ non nớt ấy để ghi nhớ ABC, các chấm chấm, OK thôi, sau này cháu sẽ biết đọc sớm, có khi biết đếm sớm. Nhưng cháu còn nhiều thời gian để nhớ nét mặt mẹ, ông bà, để ngắm nhìn các bức tranh, đồ chơi, màu sắc, để quan sát thế giới xung quanh không? Tập vận động cơ thể? (vận động cơ thể với trẻ nhỏ là quan trọng nhất cho phát triển trí óc) Để biết hôm nay con ăn gì, mẹ yêu con thế nào, nghe mẹ hát ru, đọc thơ, kể chuyện hay không? Nếu các mẹ dạy theo phương pháp Glenn Doman mà vẫn có thể làm tất cả những điều trên, liệu có đang quá tải cho cả con lẫn mẹ? Như mình nói, thật thích thú khi con biết đọc trước các bạn, nhưng những cái khác con sẽ lại thua kém đấy. Ví dụ một đứa bé 18 tháng biết đọc, cứ như ông cụ non lúc nào cũng ôm sách, trong khi các bạn chạy nhảy ầm ầm.

3. Học toán sớm hay tập đếm sớm có cần thiết không

Cần, quả thực cần, nhưng cứ giơ giơ các chấm tròn lên, bắt con học, có đứa trẻ nào giơ phát nó nhớ ngay như trong video thì tuyệt quá, có nghĩa là con có năng khiếu, các mẹ cứ tiếp tục. Nhưng nếu nó không thích thì đừng ép. Ngoài ra, phải cho con tiếp xúc với rất nhiều trò chơi, hình ảnh khác, cứ bắt trong não nó lặp đi lặp lại các hình ảnh là các chấm tròn làm gì, có phải đơn điệu quá không? Thế giới trẻ con tràn đầy màu sắc như vậy, tại sao lại toàn các chữ cái và các chấm đen nhàm chán như thế?

Để dạy con toán, các mẹ có thể bắt đầu dạy con tập đếm, ví dụ trên tường dán mấy con khỉ? mẹ có mấy quả táo? Trong tranh có mấy quả bóng? Đứa trẻ 2 tuổi bản năng nó sẽ biết cộng trừ trong phạm vi số… 2. Cao hơn là nó sẽ lúng túng. OK, đấy là khả năng con mình, thế thì sao đâu? Trước sau gì chả biết đếm? Con mình cứ đếm một lèo khéo đến tận 20 nhưng thực ra chả hiểu gì đâu. Không phải ngẫu nhiên mà cả thế giới quy định độ tuổi đi học là 5 tuổi. Với sự ra đời của sữa công thức quá đầy đủ chất dinh dưỡng cũng như các chế độ ăn quá hoàn hảo, trẻ ngày nay thông minh hơn, khoảng 5 tuổi có thể học viết và đếm, cứ dạy con mỗi ngày một tí là được.

4. Glenn Doman và các hội thảo sẽ giúp “đánh thức” các mẹ trong việc chú ý đến con hơn từ bé

Nhưng có rất nhiều cách để giáo dục con thành người, thành tài (Cha giàu Cha nghèo chẳng hạn), và các mẹ sẽ còn phải theo dài dài, mệt mệt. Lúc con lớn, sẽ phải đi học Toán kiểu bàn tính gì đó, rồi NLP (Tôi tài giỏi bạn cũng thế), rồi Cha giàu cha nghèo, rồi làm thế nào hạn chế điểm yếu của hệ thống giáo dục, phát huy tiềm năng của con; rồi học ngoại ngữ như thế nào v..v… Nói chung sự nghiệp học của con là cả đời, các mẹ đừng nghĩ rằng khơi gợi con từ trước 3 tuổi mà sau này mình nhàn. Chi bằng, chú ý đến con một chút, thoải mái với con một chút, yêu thương con một chút, thay vì chấm tròn, thì “đây là mắt mẹ này, đây là mắt con, đây là mũi mẹ, mũi con, tóc mẹ tóc con… Hãy dạy cho con biết sống yêu thương và cảm giác tự tin an tâm, chứ đừng ép con chín sớm.

PS: Vẫn có những bé sẽ là thiên tài, có thể giáo dục sớm sẽ giúp đánh thức các bé, nhưng chỉ là 1 phần triệu số đông thôi. Tớ tin các mẹ cũng thích con là người giỏi giang, chứ chả cần thiên tài làm gì.

 

 

IV. Những nhầm tưởng về Giáo dục sớm

Trong một hội thảo, ông Nguyễn Thành Trung, giám đốc công ty cổ phần giáo dục sớm (GK.s) hỏi các phụ huynh: “Ai đến đây vì muốn biết cách làm con mình trở thành thiên tài?” Rất nhiều cánh tay của các phụ huynh vươn cao.

Nhìn những cánh tay giơ lên đầy quyết tâm, ông Trung nói: “Tôi rất tiếc vì có thể làm các bạn thất vọng vì ở đây chúng tôi chỉ giúp các phụ huynh biết một phương pháp kích hoạt tiềm năng não bộ của con cái bạn.”1.

1. Từ lầm tưởng về mục đích….

Giáo dục sớm là dạy con biết đọc, biết làm toán từ 0 tuổi, là đào tạo trẻ trở thành thiên tài – đây là suy nghĩ của một bộ phận không nhỏ phụ huynh và xã hội khi mới đầu nghe đến khái niệm này. Tuy nhiên, đây là một suy nghĩ sai lầm.

Trước câu hỏi liệu những bà mẹ theo đuổi việc dạy trẻ sơ sinh thông minh có là đang thúc ép con, muốn nuôi con thần đồng chứ không để trẻ phát triển tự nhiên, bà mẹ 9x Bích Trang (24 tuổi, chuyên viên Sở Ngoại vụ thành phố Hà Nội) – người đã cho con trai mới 60 ngày tuổi của mình xuống nước tập bơi để kích thích trí não trẻ ngay từ giai đoạn sơ sinh cho biết “Trẻ sơ sinh không biết nói, do vậy bé sẽ thể hiện thái độ bằng nét mặt hoặc tiếng khóc của mình. Tôi tập vận động cho bé, dạy bé bơi, đọc sách, kể truyện bé nghe…nếu bé không cảm thấy thích thú, bé sẽ không hợp tác, không tập trung, không kiên nhẫn đến…giây thứ hai đâu. 

Theo tôi, cho con phát triển tự nhiên là để bé được sống đúng với bản năng của mình. Chúng ta cứ quan sát các bé yêu của mình thì sẽ thấy, bé phát triển rất nhanh, thay đổi từng ngày, hôm nay mới biết cười, biết ê a trò chuyện, ngày mai đã biết lật lẫy, biết người lạ quen… Bé ở độ tuổi này đang rất muốn học hỏi và khám phá thế giới bao la ngoài bụng mẹ, do đó việc dạy học giai đoạn này là đáp ứng nhu cầu học hỏi và khám phá của bé. Nói cho đúng thì Giáo dục sớm cho bé là giúp bé phát triển tự nhiên theo đúng khả năng của bé, theo đúng thời điểm, giai đoạn phát triển trí não của bé.

Tôi dạy con thông minh, theo đuổi phương pháp giáo dục sớm không vì muốn đạt thành tích hay muốn nuôi con thần đồng, tạo kỳ tích để nhiều người ngưỡng mộ. Điều tôi hướng đến là khơi gợi những tiềm năng trong con. Là bậc cha mẹ, tôi muốn cho con một tình yêu thương trí tuệ tuyệt vời.” 

 

me viet “vach toi” nhung lam tuong ve giao duc som (ky 2) - 1

 



Bích Trang và con trai Pony hồi 3 tháng tuổi


Có cùng quan điểm giáo dục sớm không phải là dạy con thành thần đồng, trong một bài phỏng vấn, chuyên gia giáo dục Lại Thị Hải Lý từng chia sẻ “Thực ra mọi đứa trẻ đều là thiên tài, bên trong mỗi cháu đều có những khả năng riêng. Thậm chí, có thể có những em bé bị tổn thương não nhưng chỉ cần biết đúng phương pháp và kích hoạt sớm thì mọi tiềm năng sẽ được khai mở. Bí mật quan trọng nhất là vào thời kỳ sinh trưởng của não (0-6 tuổi), chỉ cần một tác động nhỏ đúng cách cũng rất có ý nghĩa.

Thiên tài chỉ có 1% là gen, 99% là phương pháp và sự nỗ lực của bản thân. Đúng thời điểm vô cùng quan trọng, để giúp những khả năng tiềm tàng được phát triển. Bộ não con người mới chỉ khai thác được 5%, với thiên tài cũng mới chỉ khai thác được 10%, tiềm năng não bộ của con người vô hạn mà chưa khai thác được hết. Mục tiêu của giáo dục sớm không phải tạo ra thần đồng mà là phát huy các tố chất của con người trong thời kỳ não sinh trưởng, nghĩa là phải cung cấp nguồn “dinh dưỡng” để khai thác được tiềm năng của não bộ.”


2...Cho đến cách thức thực hiện


Liệu việc áp dụng đồng thời tất cả những phương pháp giáo dục sớm đang có, mua thật nhiều đồ chơi thông minh, học liệu đắt tiền, cho con đi học những lớp dạy trẻ sơ sinh hay thậm chí thuê hẳn giáo viên về nhà dậy có là cách đúng đắn để kích thích trí não trẻ?

Chị Lê Thu Trang – một bà mẹ Việt hiện đang sinh sống tại Melbourne, Úc, người đã có kinh nghiệm nuôi dạy con theo các phương pháp Giáo dục sớm được gần 1 năm nay chia sẻ “Thời đại thông tin bùng nổ, tôi lại càng không muốn mình trở thành nạn nhân của công nghệ marketing cho bất kì một phương pháp giáo dục nào. Tôi muốn tìm về gốc rễ của mọi vấn đề và tự mình xem xét đánh giá. Con quá quý báu để tôi đem ra thử hết cách này đến cách khác mà không có một hiểu biết cũng như chính kiến riêng.”

Cùng với cơn cuồng phong về đầu tư giáo dục cho con hiện nay tại Việt Nam, và kiến thức đã đọc được cũng như kinh nghiệm 1 năm nuôi dạy con, chị Thu Trang nhận định về những lầm tưởng của cha mẹ Việt về giáo dục sớm như sau:

"1. Khi nhắc đến giáo dục sớm nhiều bậc cha mẹ cứ nghĩ phải nhồi thật nhiều thứ vào đầu con từ sớm, bỏ tiền cho con học các lớp ngoại khoá xịn là có nghĩa mình đã "làm những gì tốt nhất có thể" để giáo dục con từ nhỏ. Nhưng riêng tôi nghĩ học mà không theo sát được kết quả, tiến bộ của con thì việc đi học trường xịn lớp đắt tiền chỉ là để giải quyết khâu yên tâm cho cha mẹ

2. Một vài cha mẹ tân tiến hơn thì tìm đến các phương pháp như Montessori, Glenn Doman, người Nhật dạy con, người Do Thái dạy con, v...v.. mà quên đi một điều chính mẹ đồng hành với con mới là cội nguồn của mọi vấn đề.

Từ khi con 8 tháng, khi tôi ngộ ra được điều đó mẹ đã từng nói đùa "giáo dục con quả là "đắt đỏ" quá, cứ phải có mẹ kề kề ở bên". Chỉ khi bạn thực sự đồng hành cùng con, đặt việc dạy con lên trên hết thì bạn mới thấy được cách giáo dục tưởng chừng như đơn giản này (không cần bỏ nhiều tiền mua sách vở và học cụ) thật ra lại là cách xa xỉ nhất. Nó không chỉ là thời gian mà còn là công sức cũng như sự kiên trì đến tột đỉnh của người mẹ. Có những khi mẹ bị ốm mệt thì vẫn ra nằm cạnh con ở khu con chơi, mẹ không chơi được cùng con nhưng vẫn nhìn con được. Nhìn để biết các kĩ năng nào con đã nắm và kĩ năng nào cần bổ sung thêm

3. Không biết có bao nhiêu các bậc cha mẹ ở Việt Nam và kể cả các nước phương Tây biết được rằng nhiều phương pháp giáo dục sớm hiện nay là phương pháp được nghiên cứu ra để áp dụng cho trẻ em tự kỉ và bị các bệnh về não (như tổn thương và chậm phát triển)?

Tôi không có ý bài xích những phương pháp giáo dục sớm này vì tôi đã từng đọc qua nhiều forum và các bài chia sẻ của các mẹ có con chậm phát triển, ai cũng bảo các phương pháp trên quá tuyệt vời. Bản thân tôi cũng rất thích các ý tưởng về học cụ của các phương pháp giáo dục sớm và thường xuyên tìm tài liệu để áp dụng. Nhưng nếu cứ chỉ nghe theo marketing quảng cáo như một con thiêu thân thì chẳng khác nào uống thuốc mà không đọc kĩ liều và hướng dẫn sử dụng. Chưa ý thức được hết cái mạnh cái yếu, cái hạn chế của từng phương pháp mà đã áp dụng cho con thì e rằng sẽ khó đạt được kết quả cao nhất” 

 me viet “vach toi” nhung lam tuong ve giao duc som (ky 2) - 2


                                Mẹ Lê Thu Trang và bé Minh An, con gái đầu lòng hiện đang sống tại Melbourne, Úc

Có thể nói, giáo dục sớm không cao xa khó thực hiện, cũng không đắt đỏ tốn tiền, càng không phải là cách để đào tạo ra những đứa trẻ thần đồng. Cần nhớ đây chỉ là một phương pháp biến sự vất vả của việc nuôi con thành niềm vui vô bờ của cha mẹ, giúp con phát huy được hết tiềm năng não bộ và để con sau này không phải chật vật với những bài toán khó, khi ra đời cũng không thiếu trí tuệ để dừng bước trước những thử thách của cuộc sống, dạy con biết yêu thương và cả những kỹ năng sống.

Nếu các bậc cha mẹ cứ nháo nhào theo giáo dục sớm mà chẳng hiểu nó như thế nào chỉ hiều đơn giản là dạy cho con đọc sớm, làm toán sớm thì chỉ nhanh chóng thất bại, tiền mất tật mang. Giáo dục sớm là hành trình lâu dài và bền bỉ đòi hỏi cha mẹ thật kiên trì chứ không thể ăn sổi trong thời gian ngắn.

Vì vậy, trước khi áp dụng phương pháp giáo dục sớm ch mẹ nên nhớ nhất: Cần phải chuẩn bị kỹ càng về tâm lý, về học liệu, về nội lực và kế hoạch cụ thể trước khi bắt tay vào thực hiện!

Theo Chuyên gia Lưu Minh Hường - Viện nghiên cứu giáo dục trẻ thông minh sớm VSK!


Blognuoicon.com - Nuôi con khỏe, Mẹ rạng ngời! -Giới thiệu!

Cùng Blog nuôi con tham gia Chương trình đặc biệt mừng ngày 1/6 tại đây các mẹ nhé!

 

 

 

Quay lại